Less-water-damages-kidney : जिवंत राहण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे हे सर्वांनाच माहीत आहे, पण योग्य प्रमाणात पाणी न पिल्याने किडनी खराब होते हेही खरे आहे का? असे म्हणणारे आम्ही नाही. मानवी मूत्रपिंड(kidney) ही एक उत्कृष्ट जैविक फिल्टरिंग प्रणाली मानली जाते जी दररोज 120 ते 150 क्वॉर्ट रक्त फिल्टर करते आणि 1 ते 2 क्वॉर्ट मूत्र तयार करते.
अशा स्थितीत या प्रक्रियेसाठी किडनीला पाण्याची गरज असते. अनेकदा पाण्याचे महत्त्व कमी लेखून त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते, जर द्रवपदार्थाचे सेवन आवश्यकतेपेक्षा कमी असेल तर ते मानवी शरीराला खूप हानी पोहोचवू शकते, कारण मानवी प्रणालीमध्ये संतुलन राखण्यासाठी मूत्रपिंडांना खूप मेहनत करावी लागते.
मूत्रपिंड काय करते? (Less-water-damages-kidney)
आपले शरीर 60-70% पाण्याने बनलेले आहे आणि मूत्रपिंड हे शरीराचे सर्वात महत्वाचे फिल्टर आहे. ते रक्तातील घाण,(Dirt-in-blood) विषारी पदार्थ, अतिरिक्त मीठ, (extra-salt,) युरिया आणि इतर टाकाऊ पदार्थ गाळून लघवीच्या स्वरूपात बाहेर टाकतात. मूत्रपिंडाच्या योग्य कार्यामध्ये पाणी हा सर्वात मोठा सहयोगी आहे. पाणी कमी प्यायल्यास किडनीवरचा भार वाढतो.
मूत्र बनवून रक्तातील विषारी पदार्थ काढून टाकण्यासाठी मूत्रपिंडांना पुरेसे पाणी आवश्यक असते. रक्तातील विषारी पदार्थ काढून टाकण्यासाठी मूत्रपिंडांना पुरेसे पाणी आवश्यक असते. जेव्हा कमी पाणी असते, तेव्हा मूत्रपिंड शरीरातील पाणी वाचवण्यासाठी एकाग्र मूत्र तयार करतात, ज्यामुळे शरीरात कॅल्शियम (Calcium)आणि ऑक्सलेट सारख्या खनिजे आणि टाकाऊ पदार्थांची पातळी वाढते.
पाण्याची कमतरता हे दगड होण्याचे मुख्य कारण आहे.
हळूहळू लघवीचे हे घट्ट होण्याने किडनी स्टोन तयार होतात. वैद्यकीय आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की पाण्याची कमतरता हे किडनी स्टोनचे मुख्य कारण आहे. तसेच, कमी पाणी प्यायल्याने किडनीमध्ये घाण आणि प्रथिने जमा होतात, ज्यामुळे नेफ्रॉन नावाच्या सूक्ष्म फिल्टरला सूज आणि नुकसान होऊ शकते.
तीव्र आणि जुनाट किडनी रोगांचा धोका-
पुरेसे पाणी पिणे म्हणजे केवळ आरामदायी राहणे नव्हे तर तुमचे मूत्रपिंड निरोगी ठेवणे आणि अवयव निकामी होण्यापासून बचाव करणे देखील महत्त्वाचे आहे. अमेरिकन जर्नल ऑफ नेफ्रोलॉजी(Journal-of-Nephrology) मधील अभ्यासांसह इतर संशोधनात असे दिसून आले आहे की सौम्य परंतु वारंवार होणारी निर्जलीकरण देखील दीर्घकालीन नुकसानास कारणीभूत ठरू शकते, ज्यामुळे मूत्रपिंडांना कायमचे डाग पडतात. जेव्हा शरीराला पुरेसे द्रव मिळत नाही, तेव्हा रक्तदाब खूप कमी होऊ शकतो, ज्यामुळे मूत्रपिंड योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी आवश्यक असलेला रक्त प्रवाह कमी होतो.
अचानक पुरेसे पाणी न पिल्याने तीव्र किडनी इजा (AKI) होऊ शकते. यामुळे किडनी अचानक नीट काम करणे बंद करते. कालांतराने जर निर्जलीकरण वारंवार होत असेल तर त्याचा मूत्रपिंडावर सतत दबाव पडतो. हा सततचा दबाव हे क्रॉनिक किडनी डिसीज (CKD) चे प्रमुख कारण आहे आणि ज्यांना आधीच उच्च रक्तदाब किंवा मधुमेह सारख्या समस्या आहेत त्यांच्यासाठी विशेषतः धोकादायक आहे.
इशारा चिन्हे समजून घ्या-
जेव्हा आपल्याला तहान लागते, तेव्हा आपल्या शरीराला पाणी पिण्याची गरज असते हे एक संकेत आहे आणि काहीवेळा ही एक विश्वासार्ह पद्धत नसते, कारण जेव्हा आपल्याला तहान लागते तेव्हा आपले शरीर त्याच्या गरजेपेक्षा कमी पाणी वापरते.
डिहाइड्रेटेड्ची मुख्य लक्षणे समाविष्ट आहेत.
लघवीचा रंग(Color of urine): गडद पिवळा किंवा अंबर मूत्र हे निर्जलीकरणाचे स्पष्ट लक्षण आहे, तर हलका तपकिरी मूत्र हा सामान्य मूत्राचा रंग आहे.
लघवीचे प्रमाण: सामान्यतः लघवीचे प्रमाण खूप जास्त असते, जर लघवीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी झाले असेल तर समजले पाहिजे की शरीरातील द्रवपदार्थाची पातळी राखण्यासाठी मूत्रपिंड खूप मेहनत घेत आहेत.
शारीरिक थकवा(Physical exhaustion): शरीरात पुरेशा द्रवपदार्थाच्या कमतरतेमुळे जेव्हा रक्ताचे प्रमाण सामान्यपेक्षा कमी होते, तेव्हा हृदय आणि मूत्रपिंडांना जास्त काम करावे लागते, ज्यामुळे संपूर्ण शरीरात सतत थकवा जाणवतो.
लक्षात ठेवा की पाणी हे केवळ आपली तहान शमवण्याचे माध्यम नाही तर ते मूत्रपिंड निरोगी ठेवण्यासाठी देखील आवश्यक आहे. दररोज आठ ग्लास पाणी पिण्याची शिफारस केली जात असली तरी, हे प्रमाण हंगाम, शारीरिक हालचाली आणि एखाद्याच्या आरोग्यावर अवलंबून बदलू शकते. किडनी निरोगी ठेवण्यासाठी नियमित पाणी पिणे फार महत्वाचे आहे.
डिस्क्लेमर (अस्वीकरण):
मी वैद्यकीय तज्ञ नाही. खाली दिलेली माहिती ही केवळ सामान्य शैक्षणिक व माहितीपर उद्देशाने आहे. ती कोणत्याही प्रकारे वैद्यकीय निदान, उपचार किंवा वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही.
जर तुम्हाला पाणी पिण्याच्या प्रमाणाबद्दल, किडनीच्या आरोग्याबद्दल किंवा इतर कोणत्याही वैद्यकीय शंका असतील तर कृपया पात्र डॉक्टर किंवा आरोग्यतज्ञांचा सल्ला घ्या.