RBI-Polymer-Currency : RBI लवकरच 10-20 रुपयांच्या नवीन प्लास्टिक नोटा छापणार आहे. 200 कोटी नवीन नोटा छापल्या जातील. सरकारने ग्रीन सिग्नल दिला आहे. प्लॅस्टिकच्या नोटा छापणे हे कागदी नोटांपेक्षा स्वस्त आहे की जास्त महाग आहे हे समजते का?
जुन्या कागदी नोटा वि नवीन प्लास्टिक नोट्स: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाला (RBI)नवीन प्लास्टिकच्या नोटा आणायच्या आहेत. ज्याच्या प्रस्तावाला आता केंद्र सरकारनेही मान्यता दिली आहे. सरकारची संमती मिळाल्यानंतर आता रिझर्व्ह बँकेने 200 कोटी नवीन प्लास्टिकच्या नोटा छापल्या पाहिजेत. 10 आणि 20 रुपयांच्या नव्या नोटांची चाचणी सुरू होणार आहे.
आरबीआयच्या या निर्णयामुळे अनेकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होत आहेत की प्लास्टिकच्या नोटांची गरज का होती? कागदी नोटा चांगले काम करत असताना सरकारला नवीन पॉलिमर नोटा का आणायच्या आहेत? नवीन नोटा छापण्यासाठी किती खर्च येईल?
कागदी नोटांपेक्षा प्लास्टिकच्या नोटा किती वेगळ्या आहेत? (RBI-Polymer-Currency)
1. प्लास्टिकच्या नोटांचे सेल्फ लाइफ कागदी नोटांपेक्षा जास्त असते. या कागदी नोटांपेक्षा ४ पट जास्त टिकतात.
2. पॉलिमर नोट्स पॉलीप्रॉपिलीन प्लास्टिक फिल्मपासून बनवल्या जातात, तर कागदाच्या नोट्स कापसापासून आणि कागदाच्या लिंटनपासून बनवल्या जातात.
3. प्लास्टिकच्या नोटांची ताकद कागदी नोटांपेक्षा जास्त असते. ते फाडणे किंवा वाकणे कठीण आहे.
4. कागदी नोटांपेक्षा प्लास्टिकच्या नोटा बनावट करणे अवघड आहे.
5. प्लास्टिक नोटेच्या पृष्ठभागावर कोणतेही छिद्र नसतात, ज्यामुळे घाण, घाम आणि बॅक्टेरिया त्यावर चिकटत नाहीत आणि ती स्वच्छ राहते.
6. तथापि, खर्चाच्या बाबतीत, ते कागदी नोटांपेक्षा अधिक महाग आहे.
कागदी नोटा छापण्यासाठी सरकार किती खर्च करते?
आरटीआयमधून मिळालेल्या माहितीनुसार, 2021-22 या आर्थिक वर्षात आरबीआयने चलन मूल्यानुसार नोटा छापण्यासाठी असा काही खर्च केला होता.
10 रुपयांची नोट छापण्यासाठी 96 पैसे खर्च येतो.
20 रुपयांची नोट छापण्यासाठी 95 पैसे
50 रुपयांची नोट छापण्यासाठी 1.13 रुपये खर्च येतो.
100 रुपयांची नोट छापण्यासाठी 1.77 रुपये खर्च येतो.
200 रुपयांची नोट छापण्यासाठी 2.37 रुपये खर्च येतो.
५०० रुपयांची नोट छापण्यासाठी २.२९ रुपये खर्च येतो.
2000 रुपयांची नोट छापण्यासाठी 3.54 रुपये खर्च येतो.
प्लास्टिकच्या नोटा छापण्यासाठी किती खर्च येईल?
पॉलिमर (Polymer) नोटांच्या छपाईचा खर्च कागदी नोटांपेक्षा जास्त असतो. जरी हा खर्च प्रारंभिक खर्च आहे. प्लॅस्टिकच्या (Plastic) नोटांचे शेल्फ लाइफ जास्त असल्याने, ते कागदी नोटांपेक्षा फाटणे आणि तुटण्याची शक्यता कमी आहे, ज्यामुळे त्यांचे पुनर्मुद्रण करण्याचा खर्च कमी होतो. पॉलिमर (प्लास्टिक) नोटांचा उत्पादन खर्च पारंपारिक कागदी नोटांपेक्षा 30% ते 60% जास्त आहे.
प्लास्टिकच्या नोटांची छपाई महाग का?
प्लॅस्टिक नोट्समध्ये विशेष पॉलीप्रॉपिलीन सब्सट्रेट, (polypropylene-substrate,)सी-थ्रू विंडो (See-through-window)आणि अँटी-काउंटरफेट (anti-counterfeit) सुरक्षा वैशिष्ट्ये आहेत, ज्यामुळे या पॉलिमर नोट्सच्या (polymer-notes) छपाईचा प्राथमिक खर्च कागदी नोटांपेक्षा जास्त असतो. मात्र, ते कागदी नोटांपेक्षा 2 ते 6 टक्के अधिक टिकाऊ आहे. म्हणजेच प्लॅस्टिकच्या नोटांची छपाई महाग असली तरी त्यातील खासियत आणि सुरक्षा वैशिष्ट्यांमुळे रिझर्व्ह बँकेला त्या बाजारात आणायच्या आहेत. त्यामुळे 10 आणि 20 रुपयांच्या 200 कोटी नोटा छापून मोजायचे आहेत.