Increasing-Crisis : भारत आपल्या गरजेच्या 80% पेक्षा जास्त तेल आयात करतो, त्यामुळे डॉलरची मागणी वाढली आहे. तेलाच्या किमतीमुळे भारतात महागाई वाढण्याचा धोका आहे. आता जागतिक ऊर्जा संशोधन कंपनी वुड मॅकेन्झीने तेल संकटाबाबत मोठा इशारा दिला आहे.
जगात तेल आणि वायूचे वाढते संकट (Increasing-Crisis)
इराणवर अमेरिका-इस्रायलच्या हल्ल्यामुळे संपूर्ण जगात खळबळ उडाली आहे. इराण या हल्ल्यांना पूर्ण ताकदीने आणि मेंदूने तोंड देत आहे. इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करून जागतिक तेल आणि वायू (oil-gas)संकटाला जन्म दिला आहे. 28 फेब्रुवारी रोजी होर्मुझ बंद झाल्यामुळे भारतातील तेल कंपन्यांचे मोठे नुकसान होत आहे. तेल कंपन्यांना पेट्रोल आणि डिझेलच्या (Petrol-Diesel)दरात वाढ करावी लागली आहे. कडक उन्हात तेल महागाईत आणखी भर घालणार आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल 200 डॉलरपर्यंत जाऊ शकते. ग्लोबल एनर्जी रिसर्च फर्मने हा इशारा दिला आहे.
तेलाची किंमत प्रति बॅरल $200 च्या वर जाऊ शकते
ग्लोबल एनर्जी रिसर्च फर्म वुड मॅकेन्झीने तेल संकटाबाबत मोठा इशारा दिला आहे. मॅकेन्झीने म्हटले आहे की जर होर्मुझची सामुद्रधुनी उघडली नाही तर कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल $200 च्या ऐतिहासिक पातळीपर्यंत पोहोचेल. संशोधन अहवालानुसार, डिझेल आणि जेट इंधनाची किंमत प्रति बॅरल $300 च्या वर जाऊ शकते. महत्त्वाचे तेल आणि वायू कॉरिडॉर बंद झाल्यामुळे संपूर्ण जग मंदीच्या उंबरठ्यावर पोहोचू शकते. हॉर्मुझ बंद राहिल्यास संपूर्ण जग मंदीच्या मार्गावर येईल, असा इशारा या संशोधन संस्थेने दिला आहे.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीची स्थिती (Increasing-Crisis)
होर्मुझची सामुद्रधुनी पर्शियन खाडीला ओमानच्या आखात आणि अरबी समुद्राला जोडते. त्याच्या उत्तरेला इराण लागून आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी सुमारे १६७ किमी लांब आहे. येणा-या आणि जाणाऱ्या सागरी वाहतुकीसाठी 3 किमी रुंद शिपिंग लेन आहे. त्याच्या दक्षिणेस ओमान आणि संयुक्त अरब अमिराती म्हणजेच UAE आहेत. सर्व तेल उत्पादक देश त्याच्या आसपास आहेत. पण, इराणवर अधिक नियंत्रण आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी जगासाठी इतकी महत्त्वाची का आहे?
अमेरिकेच्या एनर्जी इन्फॉर्मेशन ॲडमिनिस्ट्रेशन (EIA) नुसार, जगातील एकूण पेट्रोलियमपैकी सुमारे 20% होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाते. दररोज अंदाजे 1.78 कोटी बॅरल ते 2.08 कोटी बॅरल कच्चे तेल आणि इंधन या मार्गावरून जाते. या मार्गावरून इराण दररोज 17 लाख बॅरल पेट्रोलियम निर्यात करतो.
होर्मुझची सामुद्रधुनी जगासाठी इतकी महत्त्वाची का आहे?
अमेरिकेच्या एनर्जी इन्फॉर्मेशन ॲडमिनिस्ट्रेशन (EIA) नुसार, जगातील एकूण पेट्रोलियमपैकी सुमारे 20% होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाते. दररोज अंदाजे 1.78 कोटी बॅरल ते 2.08 कोटी बॅरल कच्चे तेल आणि इंधन या मार्गावरून जाते. या मार्गावरून इराण दररोज 17 लाख बॅरल पेट्रोलियम निर्यात करतो.
कोणते देश सर्वात जास्त प्रभावित होतील?
सौदी अरेबिया, इराक, कुवेत, यूएई आणि कतार यांसारख्या मोठ्या तेल उत्पादक देशांचे बहुतांश तेल या मार्गाने जगभर पोहोचते. भारत, चीन, जपान आणि दक्षिण कोरिया यासारखे आशियातील मोठे देश सर्वात जास्त प्रभावित होऊ शकतात, कारण ते मध्य पूर्वेकडील तेलावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत.
कच्च्या तेलाने 200 डॉलर्सचा टप्पा ओलांडला तर पेट्रोलची किंमत किती असेल?
ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार होर्मुझची (Hormuz)सामुद्रधुनी दीर्घकाळ बंद राहिल्यास जागतिक पुरवठा साखळी आणि तेल आयात करणाऱ्या देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसेल. कच्चे तेल प्रति बॅरल $200 झाले, तर दिल्लीत पेट्रोलचा दर प्रतिलिटर १७७ रुपये आणि डिझेलचा भाव १६८ रुपये प्रति लिटरच्या आसपास पोहोचेल.
त्याचा भारतावर किती परिणाम होईल?
भारत आपल्या गरजेच्या 85 टक्के कच्च्या तेलाची आयात करतो. अशा परिस्थितीत तेल महाग झाल्याचा थेट परिणाम भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होणार आहे. पेट्रोल-डिझेल, एलपीजी, सीएनजी आणि विमान प्रवासही महाग होऊ शकतो. तेलाच्या वाढत्या किमतीचा परिणाम केवळ इंधनापुरता मर्यादित नाही. वाहतूक महागली आहे, त्यामुळे खाद्यपदार्थ,(Foods) दूध,(milk,)भाजीपाला (vegetables)आणि दैनंदिन वस्तूही महागल्या आहेत. म्हणजे महागाईची नवी लाट येऊ शकते.
जग 1970 च्या दशकाप्रमाणे तेल संकटाकडे वाटचाल करत आहे का?
ऊर्जा तज्ञ त्याची तुलना 1973 च्या तेल बंदीशी करत आहेत, जेव्हा तेलाच्या वाढत्या किमतींनी संपूर्ण जागतिक अर्थव्यवस्थेला धक्का बसला होता. जुलै-ऑगस्टपर्यंत तेलाचा बाजार रेड झोनमध्ये पोहोचू शकतो, असा इशाराही आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सीने (आयईए) दिला आहे. एजन्सीचे म्हणणे आहे की होर्मुझ दीर्घकाळ बंद राहिल्यास जगातील सामरिक तेल साठे देखील कायमची मदत करू शकणार नाहीत.
भारत इतर मार्ग शोधत आहे का?
भारताने आता पर्यायी पुरवठादारांचा शोध सुरू केला आहे. अहवालानुसार, मे महिन्यात व्हेनेझुएला भारताचा तिसरा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार म्हणून उदयास आला आहे. यावरून भारत मध्यपूर्वेवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे सूचित होते. याशिवाय, सरकारे धोरणात्मक तेलाचे साठे, इतर सागरी मार्ग आणि इतर ऊर्जा स्रोत (Energy-source) वाढवण्यावरही भर देत आहेत.