आपले वाटणारे – गुरुदेव

Guru-Purnima : आज गुरुपौर्णिमा (Guru-Purnima)उत्सव. आपल्या सद्गुरूप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस.

भारतीय परंपरेत गुरूंना ब्रम्हा, विष्णु, आणि महेश यांच्या समान मानले जाते. “गुरुर्ब्रम्हा गुरुर्विष्णु, गुरुर्देवो महेश्वर:, गुरु: साक्षात परब्रम्ह, तस्मै श्री गुरवे नमः”
या श्लोकातून गुरूंचे स्थान किती उच्च आहे, हे स्पष्ट होते. अज्ञानाच्या अंधकारतून बाहेर काढून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे नेणारा तो एक प्रकाशस्तंभ असतो.

“गुरुदेव” या शब्दातच भक्ती, आदर आणि निस्सीम प्रेम व्यक्त करणारी भावना ओतप्रोत भरलेली आहे.
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांनी तर एका भजनातून “गुरुदेव हमारा प्यारा, है जीवन का उजियारा” असे म्हटले आहे. ही केवळ एक साधी वाक्यरचना नाही, तर ती गुरुंप्रती असलेली अपार भक्ती, आदर आणि निस्सीम प्रेम व्यक्त करणारी एक सार्थ भावना आहे.
“गुरुदेव हमारा प्यारा” या तीन शब्दांमध्ये शिष्य आणि गुरु यांच्यातील पवित्र नातेसंबंधाचे संपूर्ण सार सामावले आहे. हे वाक्य शिष्याच्या हृदयातील गुरुंबद्दलच्या शुद्ध आणि निस्वार्थ भावनांचे प्रतीक आहे.

गुरुदेव हे असे व्यक्तिमत्त्व(Guru-Purnima)

“गुरुदेव” हा शब्द ‘गुरु’ आणि ‘देव’ यांच्या संयोगाने बनला आहे. ‘गुरु’ म्हणजे अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश देणारा, आणि ‘देव’ म्हणजे परमेश्वर किंवा ईश्वरीय गुणधर्म असलेला. म्हणजेच, गुरुदेव हे असे व्यक्तिमत्त्व आहे, जे आपल्या शिष्यासाठी साक्षात परमेश्वरासमान असते. ते केवळ विद्या किंवा ज्ञान देत नाहीत, तर जीवनाचे अंतिम सत्य आणि आध्यात्मिक मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देतात. त्यांच्यामध्ये दैवी गुणधर्म असतात असे मानले जाते, ज्यामुळे ते शिष्याला योग्य दिशा दाखवतात आणि त्याला जीवनातील अडचणींवर मात करण्यास मदत करतात.

प्रत्येक शब्दाला अंतिम सत्य मानण्याची वृत्ती

‘हमारा प्यारा’ हे शब्द गुरुंप्रती असलेले आंतरिक प्रेम, आपलेपणा आणि ममत्व दर्शवतात. ‘प्यारा’ या शब्दातून केवळ प्रेमच नव्हे, तर गुरुंबद्दलची ओढ, त्यांच्या सहवासाची तळमळ आणि त्यांच्या उपस्थितीमुळे मिळणारा आनंद व्यक्त होतो. शिष्य गुरुंना केवळ एक शिक्षक किंवा मार्गदर्शक म्हणून पाहत नाही, तर त्यांना आपल्या कुटुंबातील एक अविभाज्य भाग, एक जिवलग मित्र आणि आत्म्याचा आधार मानतो. ही भावना गुरु-शिष्य परंपरेतील केवळ औपचारिक नातेसंबंधाच्या पलीकडचे, भावनिक आणि आध्यात्मिक बंधन दर्शविते.
“गुरुदेव हमारा प्यारा” हे वाक्य भारतीय गुरु-शिष्य परंपरेचा आधारस्तंभ आहे. ही भावना शिष्याला गुरुंप्रती पूर्णपणे समर्पित होण्यास प्रवृत्त करते. जेव्हा शिष्य गुरुंना इतक्या आपुलकीने आणि प्रेमाने संबोधतो, तेव्हा तो त्यांच्या शिकवणींना अधिक सहजतेने आणि पूर्ण श्रद्धेने स्वीकारतो. यातून गुरुंवर असलेला पूर्ण विश्वास आणि त्यांच्या प्रत्येक शब्दाला अंतिम सत्य मानण्याची वृत्ती दिसून येते.

या भावनांमुळे शिष्य आणि गुरु यांच्यात एक मजबूत आध्यात्मिक बंध तयार होतो, ज्यामुळे गुरुंचे ज्ञान शिष्यापर्यंत निर्बाधपणे पोहोचते.
जेव्हा शिष्य गुरुंना इतक्या प्रेमाने आणि आपुलकीने पाहतो, तेव्हा त्याचा अहंकार कमी होतो. ही विनम्रता आध्यात्मिक प्रगतीसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. ‘आपले’ वाटणारे गुरु” जे काही सांगतात, ते स्वीकारणे शिष्याला सोपे जाते. यामुळे गुरुंच्या मार्गदर्शनाखाली जीवनात योग्य बदल घडवणे शक्य होते.

जीवनातील चढ-उतारांमध्ये गुरु हे शिष्यासाठी एक स्थिर आधारस्तंभ असतात. ‘आपले’ गुरु ही भावना शिष्याला भावनिकदृष्ट्या सुरक्षित आणि समर्थ करते. गुरुंबद्दलची ही सकारात्मक भावना शिष्याला प्रेरणा देते आणि त्याला चांगल्या गोष्टी करण्यासाठी, आव्हान स्वीकारण्यासाठी ऊर्जा प्रदान करते.

आजही एकमेकांना भेटल्यावर “जय गुरुदेव” म्हणण्याचा प्रघात आहे.
“गुरुदेव हमारा प्यारा” ही केवळ एक घोषणा नसून, ती शिष्याच्या अंतर्मनातून गुरुंप्रती व्यक्त होणारी कृतज्ञता, आदर आणि अनमोल प्रेमाची अभिव्यक्ती आहे. ही भावना गुरु-शिष्य नातेसंबंधाची पवित्रता आणि सामर्थ्य अधोरेखित करते.
जय गुरुदेव.

श्रीकांत तिजारे
भंडारा. 9423383966