Lalbagh-Palace : लालबाग पॅलेस, इंदोर (Indore) हा केवळ एक राजवाडा नसून होळकर राजघराण्याच्या वैभवशाली इतिहासाचा, कलात्मक अभिरुचीचा आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचा साक्षीदार आहे. मध्य प्रदेशातील इंदोर शहराच्या दक्षिण-पश्चिम भागात वसलेला हा भव्य राजवाडा(Grand-palace) आपल्या अद्वितीय वास्तुकलेमुळे आणि ऐतिहासिक महत्त्वामुळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतो. त्याची भव्यता पाहताना जणू आपण राजेशाहीच्या सुवर्णकाळात प्रवेश केल्याचा अनुभव येतो.
मध्य प्रदेशातील इंदोर (Indore) शहर हे स्वच्छतेसाठी, खाद्यसंस्कृतीसाठी आणि ऐतिहासिक वारशासाठी प्रसिद्ध आहे. या शहराची शान वाढवणाऱ्या वास्तूंमध्ये लालबाग पॅलेस हे नाव विशेष आदराने घेतले जाते. होळकर राजघराण्याच्या ऐश्वर्य,(Opulence) कलाप्रेम (kalaprem)आणि दूरदृष्टीचे हे जिवंत प्रतीक आजही पर्यटकांना इतिहासाच्या सुवर्णपानांची सफर घडवते.
लालबाग पॅलेसचे बांधकाम (Lalbagh-Palace)
लालबाग पॅलेसचे बांधकाम इ.स. १८८६ मध्ये महाराजा तुकोजीराव होळकर द्वितीय यांच्या कारकिर्दीत सुरू झाले. पुढे शिवाजीराव होळकर आणि तुकोजीराव होळकर तृतीय यांनी त्याचे बांधकाम पूर्ण केले. जवळपास चार दशकांच्या कालावधीत उभारण्यात आलेला हा राजवाडा इटालियन पुनर्जागरण (Italian Renaissance Revival) शैलीवर आधारित असून त्यात पुनर्जागरण, पॅलेडियन आणि बारोक शैलींचा सुंदर संगम दिसून येतो.
मुख्य प्रवेशद्वार
सुमारे ७० हून अधिक एकर परिसरात पसरलेल्या या राजवाड्याचे मुख्य प्रवेशद्वार लंडनमधील बकिंगहॅम पॅलेसच्या प्रवेशद्वारावरून प्रेरित असल्याचे मानले जाते. इंग्लंडमधून तयार करून आणलेले हे विशाल लोखंडी प्रवेशद्वार पाहताच राजवाड्याच्या भव्यतेची कल्पना येते. राजवाड्याच्या सभोवतालच्या हिरव्यागार बागा, प्रशस्त अंगणे आणि निसर्गरम्य वातावरण यामुळे त्याचे सौंदर्य अधिक खुलून दिसते.
राजवाड्याच्या आतील सजावट ही त्याची सर्वात मोठी ओळख आहे. इटालियन(Italian) संगमरवरी स्तंभ,(Marble-column) बेल्जियन काचेच्या खिडक्या, आकर्षक झुंबर,(Attractive-chandelier) भव्य दरबार हॉल, पर्शियन गालिचे, युरोपीय शैलीतील फर्निचर आणि ग्रीक पौराणिक कथांवरील कलाकुसर पाहून त्या काळातील होळकर राजघराण्याची अभिरुची आणि वैभव सहज लक्षात येते. प्रत्येक दालनात इतिहास, कला आणि ऐश्वर्य यांचा अनोखा संगम अनुभवायला मिळतो.
स्वातंत्र्यानंतर हा राजवाडा मध्य प्रदेश शासनाच्या ताब्यात आला आणि आज तो ऐतिहासिक वारसा जपणारे संग्रहालय म्हणून ओळखला जातो. भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाने (ASI) त्याला संरक्षित स्मारकाचा दर्जा दिला आहे. सध्या या वास्तूच्या जतन आणि संवर्धनासाठी विविध पुनर्बांधणी व संवर्धनाची कामेही सुरू आहेत, जेणेकरून भावी पिढ्यांनाही या अमूल्य वारशाचा अनुभव घेता येईल.
लालबाग पॅलेस हा केवळ दगड-मातीचा(Stone, soil)राजवाडा नाही, तर तो इंदोरच्या सांस्कृतिक इतिहासाचा जिवंत दस्तऐवज आहे. भव्य वास्तुकला, समृद्ध इतिहास आणि अप्रतिम कलासंपदा यांचा संगम अनुभवायचा असेल, तर लालबाग पॅलेसला दिलेली भेट आयुष्यभर लक्षात राहणारी ठरते. इंदोरला भेट देणाऱ्या प्रत्येक इतिहासप्रेमी आणि पर्यटकासाठी हे ठिकाण अवश्य पाहण्यासारखे आहे.