FIRST-TIME-ITR-FILE : तुम्ही प्रथमच इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) भरत असाल, तर सुरुवातीला ही प्रक्रिया थोडी गोंधळात टाकणारी वाटू शकते. पण, आयकर विभागाने बहुतांश गोष्टी ऑनलाइन उपलब्ध करून दिल्या आहेत, त्यामुळे रिटर्न भरणे पूर्वीपेक्षा सोपे झाले आहे.
तुम्ही पगारदार वर्गातील असाल किंवा तुमचा स्वतःचा व्यवसाय चालवत असाल… तुम्हाला तुमचा आयकर रिटर्न देय (Income-Tax-Return) तारखेपर्यंत भरावा लागेल. आर्थिक वर्ष 2026-27 साठी आयकर रिटर्न भरण्याची शेवटची तारीख 31 जुलै 2026 आहे. बिझनेस क्लास (ITR-3 आणि 4) 31 ऑगस्टपर्यंत रिटर्न भरू शकतात. तथापि, जर तुम्ही 31 जुलैपर्यंत रिटर्न भरण्यास सक्षम नसाल, तर तुम्हाला 31 डिसेंबरपर्यंत दंडासह ‘विलंबित रिटर्न’ भरण्याचा पर्याय आहे. (FIRST-TIME-ITR-FILE)
जर तुम्ही पहिल्यांदा ITR भरणार असाल तर तुम्हाला रिटर्न भरण्याशी संबंधित सर्व माहिती माहित असणे आवश्यक आहे. आयटीआर भरणे सोपे करण्यासाठी आयकर विभागाने अनेक सूचना दिल्या आहेत. रिटर्न भरण्यापूर्वी नोंदणी आवश्यक आहे, ज्यासाठी चरण-दर-चरण मार्गदर्शक सामायिक केले गेले आहे.
ITR कोणी भरावा? (FIRST-TIME-ITR-FILE)
धडा VI-A (80C, 80CCC, 80CCD, 80D, 80E, 80G, 80GGA, 80TTA/80TTB) च्या विविध विभागांतर्गत वजावटीपूर्वीचे एकूण उत्पन्न मूलभूत सूट मर्यादेपेक्षा जास्त असल्यास, तुम्हाला तुमचा आयकर रिटर्न (आयटीआर) भरणे आवश्यक असेल. तसेच, भारतातील रहिवासी म्हणून आणि लाभार्थी मालक म्हणून तुम्ही भारताबाहेरील कोणत्याही मालमत्तेचे मालक असल्यास किंवा अशा कोणत्याही मालमत्तेमध्ये स्वारस्य असल्यास, तुम्हाला आयकर विवरणपत्र भरावे लागेल.
नोंदणी कशी करावी?
- नोंदणीसाठी, आयकर विभागाच्या अधिकृत वेबसाइट www.incometax.gov.in वर जा.
- होमपेजच्या वरच्या उजव्या बाजूला ‘नोंदणी करा’ बटणावर क्लिक करा.
- ‘User Type’ मध्ये ‘Taxpayer’ निवडा आणि ‘Continue’ वर क्लिक करा.
- आता ‘पॅन’ पर्यायामध्ये तुमचा पॅन क्रमांक टाका. त्यानंतर ‘Validate’ वर क्लिक करा.
- पॅन पडताळणीनंतर, तुमच्या आधार लिंक केलेल्या मोबाइल नंबरवर एक OTP येईल.
- ते एंटर करा आणि ‘Continue’ वर क्लिक करा.
- आता तुमचे पूर्ण नाव, जन्मतारीख, लिंग आणि निवासी स्थिती भरा.
- पुन्हा ‘Continue’ वर क्लिक करा.
आता तुम्हाला तुमचा वैध मोबाईल नंबर, ईमेल आयडी आणि पूर्ण पत्ता टाकावा लागेल आणि ‘Continue’ वर क्लिक करावे लागेल.
OTP सह तपशीलांची पुष्टी करा
आता तुमच्या मोबाईल नंबर आणि ईमेल आयडीवर 6 अंकी ओटीपी येतील. संबंधित ठिकाणी दोन्ही प्रविष्ट करा. OTP न मिळाल्यास, ‘OTP पुन्हा पाठवा’ वर क्लिक करा. प्रविष्ट केलेली सर्व माहिती वाचा. सर्वकाही बरोबर असल्यास, ‘पुष्टी करा’ वर क्लिक करा. आता पासवर्ड तयार करण्याची पाळी आहे. एक मजबूत पासवर्ड तयार करा आणि त्याची पुष्टी करा. पासवर्ड किमान 8 आणि कमाल 14 वर्णांचा असेल. यात अप्पर आणि लोअर केसचा समावेश असावा. संख्यात्मक देखील असणे आवश्यक आहे. याव्यतिरिक्त, तुम्हाला @, #, $, % सारखे एक विशेष वर्ण देखील समाविष्ट करावे लागेल.
लॉगिन पृष्ठावर जाण्यासाठी शेवटची पायरी
तुम्हाला एक वैयक्तिक लॉगिन (Personal-Login) संदेश सेट करणे आवश्यक आहे, जे सुनिश्चित करेल की तुम्ही वास्तविक पोर्टलवर आहात. शेवटी ‘Register’ वर क्लिक करा. आता तुमचे ई-फायलिंग खाते तयार झाले आहे आणि तुम्ही लॉगिन पेजवर पोहोचाल.
हे कागदपत्र तयार ठेवा
जेव्हा तुम्ही ऑनलाइन आयकर रिटर्न भरायला बसाल तेव्हा काही महत्त्वाची कागदपत्रे तयार ठेवा. ITR फाइल करण्यासाठी, फॉर्म 16, फॉर्म 16A, फॉर्म 26AS, कॅपिटल गेन स्टेटमेंट,(Capital-Gains-Statement,) टॅक्स-सेव्हिंग इन्व्हेस्टमेंट (Tax-saving-investment) प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
ITR कसा भरायचा?
सर्वप्रथम, तुम्हाला आयकर विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवर जावे लागेल (https://eportal.incometax.gov.in/iec/foservices/#/login) आणि तेथे आवश्यक माहिती भरा. तुमचा यूजर आयडी टाका. त्यानंतर Continue वर क्लिक करा. तुमचा पासवर्ड टाका आणि लॉगिन करा. लॉगिन केल्यानंतर, एक पृष्ठ उघडेल, तेथे ई-फाइलवर क्लिक करा. त्यानंतर फाईल इन्कम टॅक्स रिटर्न हा पर्याय निवडा.
योग्य फॉर्म डाउनलोड करा
आयटीआर फॉर्म भरण्यासाठी तुम्हाला ऑफलाइन आणि ऑनलाइन दोन्ही पर्याय मिळतील. तुम्ही ऑनलाइन पर्याय निवडा. आता तुम्हाला ‘पर्सनल’ पर्याय निवडावा लागेल. आता तुम्हाला ITR-1 किंवा ITR-4 पर्याय दिसेल. तुम्ही पगारदार व्यक्ती असल्यास, TR-1 निवडा. त्यानंतर फॉर्म तुमच्या सिस्टमवर डाउनलोड होईल.
फॉर्ममध्ये योग्य माहिती द्या
नंतर ‘फिलिंग प्रकार’ वर जा आणि 139(1)- मूळ रिटर्न निवडा. यानंतर, तुम्ही डाऊनलोड केलेला फॉर्म उघडेल, सर्व आवश्यक माहिती जसे की बँक खाते माहिती, फोन नंबर इत्यादी अचूक भरा. त्यानंतर सर्व तपशील सेव्ह करा.
ऑफलाइन मोडसाठी कागदपत्रे जोडावी लागतील
ऑफलाइन मोड निवडल्यास, डाउनलोड केलेल्या फॉर्ममध्ये सर्व माहिती भरल्यानंतर, तुम्हाला अटॅच फाइलचा पर्याय दिसेल. तेथे आवश्यक कागदपत्रे जोडा. कागदपत्रे संलग्न केल्यानंतर, साइट सत्यापित करेल म्हणजेच फाइल सत्यापित करेल, सत्यापनानंतर “प्रोसेड टू व्हेरिफिकेशन” वर क्लिक करा. पडताळणी केल्यानंतर, तुम्ही ITR स्टेटस वर क्लिक करून, पोचपावती आणि मोबाईल नंबर टाकून तुमच्या अर्जाची स्थिती जाणून घेऊ शकता.
कर परतावा सत्यापित करा
बऱ्याच लोकांना असे वाटते की टॅक्स रिटर्न भरल्यानंतर त्यांचे काम संपले आहे, परंतु टॅक्स रिटर्न भरल्यानंतर तुम्हाला त्याची पडताळणी देखील करावी लागेल. तुम्ही आयकर ई-फायलिंग पोर्टलद्वारे तुमच्या कर रिटर्नची ई-सत्यापन करू शकता.
३१ जुलैनंतर विलंब शुल्क भरावे लागेल
31 जुलै 2026 नंतर आयटीआर भरणाऱ्या करदात्यांना विलंब शुल्क भरावे लागेल. जर वैयक्तिक करदात्याचे वार्षिक उत्पन्न 5 लाख रुपयांपेक्षा जास्त असेल तर त्याला 5000 रुपये विलंब शुल्क भरावे लागेल. जर करदात्याचे वार्षिक उत्पन्न 5 लाख रुपयांपेक्षा कमी असेल तर त्याला विलंब शुल्क म्हणून 1,000 रुपये भरावे लागतील.