घरात सोन्या-चांदीची शुद्धता तपासण्यासाठी किचनमधील ‘या’ ५ वस्तू उपयोगी आहेत.

Checking-purity-of-gold : सोने-चांदीची शुद्धता कशी तपासायची: तुमचे सोने आणि चांदी कितीही जड असले तरी ते 100% शुद्ध असू शकत नाही. हे दोन्ही धातू इतके मऊ आहेत की त्यांच्यापासून दागिने बनवता येत नाहीत.

भारतात सोन्या-चांदीकडे गुंतवणूक म्हणून कमी आणि भावना म्हणून जास्त पाहिले जाते. सोन्या-चांदीचे दागिने देखील भारतीय समाजातील सभ्यतेचे प्रतीक आहेत. भारतीय महिला जगात सर्वाधिक सोने घालतात. भारतीय महिलांकडे सुमारे २४,००० टन सोने आहे. हे जगातील एकूण सोन्याच्या साठ्यापैकी 11% आहे. त्याचबरोबर भारतीय महिला सोन्याबरोबरच चांदीचे दागिनेही खरेदी करतात. चांदीपासून बनवलेल्या अँकलेट,(Anklets,) अंगठ्या,(Rings,) कानातले, (Earrings) ब्रेसलेट (Bracelets) यांना मोठी मागणी आहे.

आपण घरी बसून आपल्या सोन्या-चांदीची शुद्धता कशी तपासू शकता ते समजून घेऊया:-

सोने 100% शुद्ध असू शकत नाही (Checking-purity-of-gold)

खरं तर, तुमचे सोने कितीही जड असले तरी ते 100% शुद्ध असू शकत नाही. सोने हा असा मऊ धातू आहे की त्यापासून दागिने बनवता येत नाहीत. सोन्याची शुद्धता मोजण्यासाठी कॅरेट (के) युनिटचा वापर केला जातो. ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (BIS) च्या वेबसाइटनुसार, सोन्याचे दागिने केवळ 6 श्रेणींमध्ये हॉलमार्क केले जातात. या श्रेणी आहेत-14K, 18K, 20K, 22K, 23K, 24K.
तुमची चांदीची अँकलेट खरी आहे की बनावट? घरात पडलेल्या या 2 वस्तूंनी शुद्धता तपासा

तुमचे सोने किती शुद्ध आहे हे आकड्यांवरून समजते?

*सोन्याच्या दागिन्यांवर काही अंक लिहिलेले असतात. जसे – 22K916, 18K750, 14K585. या आकड्यांवरून तुमचे सोने किती शुद्ध आहे हे समजू शकते.

*जर ते 24 कॅरेट सोने असेल तर याचा अर्थ 100 ग्रॅममध्ये 99.9 टक्के सोने आहे. जर ते 23 कॅरेट असेल तर 100 ग्रॅममध्ये 95.8 ग्रॅम सोने असेल आणि *जर ते 22 कॅरेट असेल तर त्यात 91.6 टक्के सोने असेल. त्याचप्रमाणे 18 कॅरेट सोन्यात 75 ग्रॅम सोने असते.
*15 कॅरेट सोन्यात प्रति 100 ग्रॅम 58.5 टक्के सोने असते. दागिन्यांची किंमत सोन्याच्या प्रमाणावर अवलंबून असते.
*अनेक वेळा सोनार दागिन्यांचा तुकडा किंवा नाणे ९१६ असल्याचे घोषित करतात. याचा अर्थ हे सोने ९१.६ टक्के शुद्ध सोने आहे. उरलेली सामग्री इतर *कोणत्यातरी धातूची आहे. येथे 916 क्रमांक सोन्याच्या शुद्धतेबद्दल सूचित करतो.
*सोन्याची शुद्धता कोण तपासते?
*देशातील सोन्याची शुद्धता तपासण्याचे काम BIS करते. तुम्ही कोणतेही दागिने खरेदी करता, त्यावर हॉलमार्क बीआयएसचे त्रिकोणी चिन्ह असते. याचा *अर्थ दागिन्यांची मान्यता मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळेत चाचणी झाली आहे. अशा परिस्थितीत तुम्ही कोणतीही काळजी न करता ते खरेदी करू शकता.

हॉलमार्किंग म्हणजे काय आणि ते का महत्त्वाचे आहे?

हॉलमार्किंग (Hallmarking) ही सोने आणि चांदीसारख्या मौल्यवान धातूंची शुद्धता प्रमाणित करण्याची प्रक्रिया आहे. हे अधिकृत चिन्ह किंवा सील आहे जे धातूच्या गुणवत्तेची हमी देते. 1 एप्रिल 2023 पासून सोने खरेदी-विक्रीसाठी 6 अंकी हॉलमार्क युनिक आयडेंटिफिकेशन (HUID) क्रमांक अनिवार्य करण्यात आला आहे.

घरी बसून सोन्याची शुद्धता कशी तपासायची

बाजारात भेसळयुक्त सोन्याच्या दागिन्यांची वाढती संख्या पाहून प्रत्येकाला आपले दागिने पूर्णपणे शुद्ध असावेत असे वाटते. काही सोप्या पद्धतींचा अवलंब करून तुम्ही सोन्याची शुद्धता जाणून घेऊ शकता. आम्ही तुम्हाला असे 5 मार्ग सांगत आहोत:-

रंग बदल चाचणी

सर्व प्रथम, एका लहान भांड्यात थोडे पांढरे व्हिनेगर घाला. आता तुमचे सोन्याचे दागिने या व्हिनेगरमध्ये काही सेकंद ठेवा. जर सोने खरे असेल तर त्याचा रंग बदलणार नाही. तुमच्या सोन्याच्या दागिन्यांचा रंग काळा, हिरवा किंवा पांढरा झाला तर याचा अर्थ सोन्यात भेसळ झाली आहे.

मऊ पृष्ठभागावर स्क्रॅच करून तपासा

सिरेमिक प्लेट किंवा काचेच्या पृष्ठभागावर दागिन्यांचा एक छोटा भाग हलके स्क्रॅच करा. जर सोने खरे असेल तर ते खरडणे कठीण होईल. त्यावर कोणतीही खूण असणार नाही. पण खोट्या सोन्यावर ओरखडे पडतात आणि आतील धातूचा रंग दिसू लागतो.

व्हिनेगर आणि फॉइल चाचणी

सोन्याचे दागिने पांढऱ्या व्हिनेगरमध्ये बुडवण्यापूर्वी त्यासोबत थोडे फॉइलही घ्या. काही वेळाने फॉइलवर काळे किंवा हिरवे डाग दिसू लागले तर समजून घ्या की सोने खोटे आहे. ही चाचणी कार्य करते कारण बनावट सोन्यामध्ये भेसळ केलेले धातू व्हिनेगरसह (metallic-vinegar) प्रतिक्रिया देतात आणि फॉइलवर डाग सोडतात. (Checking-purity-of-gold)

सोन्याला पाण्यात टाकून त्याची चाचणी घ्या

यासाठी एक ग्लास स्वच्छ पाण्याने भरा. त्यात सोन्याचे दागिने ठेवा. खरे सोने जड आहे, त्यामुळे ते पाण्यात बुडेल. बनावट सोने किंवा प्लास्टिकचे दागिने हलके असतात आणि पाण्यात तरंगू शकतात. ही पद्धत तुम्हाला सोन्याची खरी घनता शोधण्यात मदत करते.

वासाने ओळखा

व्हिनेगरमध्ये सोने बुडवल्यानंतर ते काही काळ कोरडे होऊ द्या. जर दागिन्यांना व्हिनेगरसारखा वास येऊ लागला तर ते सोने बनावट किंवा भेसळयुक्त असू शकते. खऱ्या सोन्याला गंध नसतो.

चांदी काळी का होते?

अनेक वेळा सोने आणि हिरे तर सोडाच, चांदी खरेदी करतानाही काही लोक फसवणुकीला बळी पडतात. भेसळीमुळे चांदी लगेचच काळी पडते आणि खराब होते. सोन्याप्रमाणेच चांदीची शुद्धताही तुम्ही घरबसल्या जाणून घेऊ शकता.

चुंबक चाचणी

चांदीचा अँकलेट खरा आहे की नाही हे शोधण्यासाठी, त्यावर चुंबक ठेवण्याचा प्रयत्न करा. आजकाल किचनमध्ये ठेवलेल्या रेफ्रिजरेटरवर मॅग्नेट बसवण्याची खूप क्रेझ आहे. तुम्ही तुमच्या चांदीच्या दागिन्यांची शुद्धता या चुंबकानेच तपासू शकता. लक्षात ठेवा की चांदी चुंबकाला चिकटू नये किंवा किंचितही आकर्षित होऊ नये. चुंबक फिरवताना चांदी थोडीशीही सरकली तर चांदी शुद्ध नाही हे समजून घ्या. तुझे चांदीचे अँकलेट आणि अंगठ्या बनावट आहेत. त्यामुळे तो काळा झाला आहे.

चांदीचे दागिने हाताने दाबून पहा

चांदीचे दागिने हलके असतात. म्हणून, आपण ते आपल्या हातांनी दाबून किंवा दातांनी दाबून सहजपणे शुद्ध करू शकता. जर चांदीवर दातांची थोडीशी खूणही पडली तर तुम्हाला समजेल की दागिना खरा आहे.

घासून शोधा

तुम्ही चांदीच्या अँकलेट किंवा पायाच्या बोटाला घासूनही त्याची शुद्धता तपासू शकता. यासाठी सर्वात आधी हातावर चिडवणे पकडून त्याची खूण तयार झालेल्या वस्तूवर घासून घ्या. चिडवणे एखाद्या गोष्टीवर घासल्यावर रंग सुटला तर ते खोटे आहे असे समजून घ्या. दागिन्यांवर स्क्रॅच केल्यावर काळा किंवा राखाडी रंग दिसला तर समजा की चांदीचे दागिने बनावट आहेत.

बर्फ सह चाचणी

तुमच्या चांदीच्या दागिन्यांवर बर्फाचा क्यूब ठेवा. जर ते लवकर वितळले तर तुमचे दागिने अस्सल आहेत. कारण चांदीमध्ये असलेली थर्मल चालकता बर्फ त्वरित वितळते. तुम्ही ब्लीचचे काही थेंब टाकून चांदीची शुद्धता देखील तपासू शकता.