American-dollar : एकेकाळी ब्रिटिश पाउंड जगातील सर्वात प्रभावशाली चलन होते. ब्रिटिश साम्राज्यामुळे अनेक देशांतील व्यापार पौंडांमध्ये चालायचा. पुढे अमेरिका आर्थिक महासत्ता बनल्याने डॉलर जागतिक राखीव चलन बनले.
ही 7 चलने डॉलरपेक्षा मजबूत आहेत (American-dollar)
जगात अमेरिकन डॉलर हे सर्वात शक्तिशाली चलन मानले जाते. आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि तेल खरेदीसारखे मोठे व्यवहार बहुतेक वेळा डॉलरमध्येच होतात. पण तुम्हाला माहीत आहे का, जगात काही अशी चलने आहेत ज्यांचे मूल्य अमेरिकन डॉलरपेक्षा जास्त आहे? एक डॉलर खरेदी करण्यासाठी त्यांच्या चलनाचा अगदी लहान भाग पुरेसा असतो. असे असले तरी, अमेरिकन डॉलर इतके महत्त्व या चलनांना का प्राप्त झाले नाही, हे जाणून घेऊया.
1. कुवैती दिनार
कुवैती दिनार हे जगातील सर्वात मजबूत चलन मानले जाते. 1 कुवैती दिनारचे मूल्य अनेक यूएस डॉलर्स इतकेच राहते. याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे देशातील प्रचंड तेलाचे साठे आणि अल्प लोकसंख्या. कुवेतची अर्थव्यवस्था मुख्यत्वे तेल आणि वायू निर्यातीवर अवलंबून आहे. यामुळेच त्याचे चलन दीर्घकाळ मजबूत राहिले आहे. सध्या 1 कुवैती दिनार हे 3.24 यूएस डॉलर्स इतके आहे.
2. बहरीनचा बहरीन दिनार
बहरीनचे चलन देखील अमेरिकन डॉलरपेक्षा बरेच मजबूत मानले जाते. या देशाला तेल निर्यातीतूनही भरपूर कमाई मिळते. बहरीनची लोकसंख्या कमी आहे. सरकार दीर्घकाळापासून नियंत्रित पद्धतीने आपल्या चलनाचे व्यवस्थापन करत आहे. या कारणास्तव त्याचे दिनार जगातील सर्वात महाग चलनामध्ये गणले जाते. सध्या 1 बहारीनी दिनार 2.65 यूएस डॉलर्स इतका आहे.
3. ओमानचा ओमानी रियाल
ओमानचे चलन ओमानी रियालचा देखील जगातील सर्वात महागड्या चलनांमध्ये समावेश आहे. तेल आणि वायूच्या निर्यातीमुळे ओमानची अर्थव्यवस्था मजबूत झाली आहे. देशाचे सरकार आपले चलन स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न करते. सध्या 1 ओमानी रियाल 2.60 यूएस डॉलर्स इतके आहे.4. जॉर्डनियन दिनार
जॉर्डन हा तेल समृद्ध देश नाही, तरीही त्याचे चलन अमेरिकन डॉलरपेक्षा मजबूत मानले जाते. याचे कारण देशाचे चलनविषयक धोरण आणि स्थिर विनिमय व्यवस्था असल्याचे मानले जाते. जॉर्डनने आपले चलन दीर्घकाळ स्थिर ठेवले आहे. सध्या, एक जॉर्डनियन दिनार 1.41 यूएस डॉलर्स इतके आहे.5. ब्रिटिश पाउंड
ब्रिटीश पौंड(British-Pound) जगातील सर्वात जुन्या आणि प्रभावशाली चलनांमध्ये गणले जाते. अनेक वेळा त्याची किंमत अमेरिकन डॉलरच्या वर राहते. लंडनची गणना जगातील सर्वात मोठ्या आर्थिक केंद्रांमध्ये केली जाते, ज्यामुळे पौंडच्या ताकदीवर देखील परिणाम होतो. सध्या 1 पौंड हे 1.33 अमेरिकन डॉलर्स इतके आहे.
6. जिब्राल्टरचे पौंड
जिब्राल्टर हा ब्रिटनशी संबंधित एक परदेशातील प्रदेश आहे. त्याचे चलन ब्रिटिश पाउंडशी जोडलेले आहे. तिथली अर्थव्यवस्था लहान आहे, पण स्थिर मानली जाते. बँकिंग, (Banking,) शिपिंग (Shipping)आणि पर्यटन हे तेथील उत्पन्नाचे प्रमुख स्त्रोत आहेत. साधारणपणे 1 जिब्राल्टर पौंड सुमारे 1.20-1.30 यूएस डॉलर असू शकतो. म्हणजे 1 GIP ची किंमत यूएस डॉलरपेक्षा थोडी जास्त आहे. तथापि, जिब्राल्टर पौंड (Gibraltar-Pound)हे जागतिक राखीव चलन नाही. त्याचे परिसंचरण खूप मर्यादित आहे.
7. स्विस फ्रँक
स्वित्झर्लंडचे स्विस फ्रँक (CHF) जगातील सर्वात विश्वासार्ह चलनांमध्ये गणले जाते. अलीकडील विनिमय दरांनुसार, 1 स्विस फ्रँकची किंमत सुमारे 1.05–1.15 यूएस डॉलर आहे. स्वित्झर्लंडची स्थिर अर्थव्यवस्था यामागे कारणीभूत आहे. येथील महागाई दर खूपच कमी आहे. बँकिंग व्यवस्था अतिशय मजबूत आहे. म्हणून त्याला सुरक्षित हेवन चलन असेही म्हणतात.
मजबूत चलन म्हणजे श्रीमंत देश?
अनेक लोकांना असे वाटते की ज्या देशाचे चलन सर्वात महाग असते तो देश सर्वात श्रीमंत असतो. मात्र, हे नेहमीच खरे नसते. उदाहरणार्थ, जपानची अर्थव्यवस्था मोठी असली तरी जपानी येनचे मूल्य डॉलरपेक्षा कमी आहे. याउलट, कुवेतची लोकसंख्या कमी असली तरी त्याचे चलन मजबूत आहे. चलनाचे मूल्य केवळ देशाच्या समृद्धीवर अवलंबून नसून तेल,(Oil) नैसर्गिक संसाधने, (resources) परकीय व्यापार, (foreign-trade) मध्यवर्ती बँकेचे (central-bank) धोरण,(policy) महागाई (inflation) आणि मागणी यांसारख्या घटकांवर अवलंबून असते.