Fake-universities : UGC ने विद्यार्थ्यांना संस्थेची वैधता तपासण्यासाठी अधिकृत पोर्टल किंवा हेल्पलाइन वापरण्याचा सल्ला दिला आहे. आता शिक्षण माफियांचा हा जाळ टाळण्याची जबाबदारीही विद्यार्थ्यांची आहे.
बनावट विद्यापीठांची वाढती संख्या आणि त्यांचा प्रसार हे देशातील शिक्षण माफियांच्या वाढत्या धाडसाचे स्पष्ट द्योतक आहे. युनिव्हर्सिटी ग्रँट्स(University-Grants) कमिशनने (UGC) नुकत्याच जाहीर केलेल्या यादीत भारतभरातील 32 बनावट विद्यापीठे ओळखली आहेत, जी 12 राज्ये/केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये कार्यरत आहेत. दोन वर्षांपूर्वी ही संख्या फक्त 20 होती आणि बाधित राज्ये फक्त 8 होती.
UGC च्या फेब्रुवारी 2026 च्या अद्ययावत यादीनुसार, या बनावट संस्थांची संख्या झपाट्याने वाढली आहे.
दिल्लीत सर्वाधिक 12 बनावट विद्यापीठे सुरू आहेत, जी राष्ट्रीय राजधानीत यूजीसी मुख्यालयाजवळही आहेत.,4 उत्तर प्रदेशात, तर आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरळ, महाराष्ट्र, पुद्दुचेरी आणि पश्चिम बंगालमध्ये प्रत्येकी 2 आहेत. नवीन राज्यांमध्ये घुसखोरी करणाऱ्या बनावट विद्यापीठांमध्ये हरियाणा UGC कायदा 1956 अंतर्गत मान्यताप्राप्त नाही.
UGC ने स्पष्ट केले आहे की या संस्था UGC कायदा 1956 अंतर्गत मान्यताप्राप्त नाहीत किंवा त्यांना केंद्र किंवा राज्य सरकारची कोणतीही वैध परवानगी नाही. ते बनावट पदव्या जारी करत आहेत, ज्या नोकरी, उच्च शिक्षण किंवा सरकारी परीक्षांसाठी वैध नसतील.
विद्यार्थी आणि पालकांना इशारा (Fake-universities)
विद्यार्थी आणि पालकांना प्रवेशापूर्वी UGC च्या अधिकृत वेबसाइट (ugc.gov.in) वर यादी तपासण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. गेल्या दोन वर्षांत बनावट विद्यापीठांची संख्या 20 वरून 32 झाली आहे.
या संस्था ‘युनायटेड नेशन्स युनिव्हर्सिटी’, ‘कमर्शियल युनिव्हर्सिटी’, (Commercial University)‘अध्यात्मिक विद्यापीठ’ इत्यादी आकर्षक नावांनी विद्यार्थ्यांना आकर्षित करतात.
काही संस्था UGC मुख्यालयापासून काही किलोमीटर अंतरावर
दिल्लीतील अशा अनेक संस्था यूजीसीच्या मुख्यालयापासून काही किलोमीटर अंतरावर सुरू आहेत, यावरून व्यवस्थेचा कमजोरपणा दिसून येतो. यूजीसीने विद्यार्थ्यांना केवळ यूजीसी मान्यताप्राप्त विद्यापीठांमध्येच प्रवेश घेण्याचे आवाहन केले आहे. बनावट पदवी घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे भवितव्य धोक्यात येऊ शकते. आयोग नियमितपणे अशा याद्या अद्ययावत करतो आणि कारवाईसाठी राज्य सरकारांना पत्रे लिहितो.
शिक्षण क्षेत्रात फसवणुकीचा धोका
ही वाढ शैक्षणिक क्षेत्रातील फसवणुकीच्या वाढत्या धोक्यावर प्रकाश टाकते. ऑनलाइन शिक्षण आणि अंतर मोड वाढल्याने अशा बनावट संस्थांना फायदा होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. यूजीसीने विद्यार्थ्यांना सल्ला दिला आहे
यूजीसीने मान्यता दिल्याशिवाय कोणतीही संस्था ‘विद्यापीठ’(University) हा शब्द वापरू शकत नाही, असे यूजीसीने म्हटले आहे.