Economist-Geeta-Gopinath : आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या(IMF) अर्थतज्ज्ञ गीता गोपीनाथ(Geeta-Gopinath) यांनी भारताच्या आर्थिक धोरणांवर परखड भाष्य केले. त्यांनी सरकारला केवळ प्रशंसा न करता प्रदूषण, आकडेवारीची विश्वासार्हता, जमीन सुधारणा, व्यापार धोरणे आणि रोजगार-कौशल्यातील त्रुटी यांसारख्या समस्यांवर लक्ष केंद्रित करण्यास सांगितले.
१. प्रदूषण हा खरा शत्रू (Economist-Geeta-Gopinath)
जागतिक व्यापारातील अडथळ्यांपेक्षा भारतातील प्रदूषणामुळे अर्थव्यवस्थेचे अधिक नुकसान होत आहे, असे मत गोपीनाथ यांनी व्यक्त केले. त्यांनी प्रदूषणाकडे केवळ पर्यावरणीय नव्हे, तर आर्थिक संकट म्हणून पाहण्याची गरज असल्याचे प्रतिपादन केले.
२. डेटा गुणवत्तेवर ‘C’ ग्रेड योग्य
भारताला IMF कडून मिळालेल्या ‘C’ ग्रेडवर सरकारने नाराजी व्यक्त केली होती, परंतु गोपीनाथ यांनी भारताची आकडेवारी गोळा करण्याची पद्धत जागतिक दर्जाची नसल्यामुळे हे ग्रेडिंग योग्य असल्याचे सांगितले. त्यांच्या मते, भारताकडे अद्याप विश्वासार्ह ‘प्रॉड्युसर प्राइस इंडेक्स’ नाहीत आणि डेटा मोजण्याच्या पद्धतीत त्रुटी आहेत.
३. जमीन सुधारणांचा गोंधळ
उद्योग सुरू करताना जमीन संपादनाचे नियम अत्यंत क्लिष्ट असल्यामुळे ‘Ease of Doing Business’ च्या दाव्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होते, असे त्यांनी नमूद केले.
४. व्यापारातील ‘जुगाड’ टिकणार नाही
अमेरिका-चीन व्यापार युद्धामुळे भारताला थोडा फायदा झाला असला, तरी भारताने स्वतःची ताकद वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे, अन्यथा जागतिक धक्क्यांपासून बचाव करणे कठीण होईल, असा इशारा गोपीनाथ यांनी दिला.
५. बेरोजगारी आणि कौशल्य तफावत
केवळ जीडीपी वाढतोय म्हणजे सर्व काही ठीक आहे असे नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. शिक्षण संस्थांमधून बाहेर पडणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या कौशल्यांमध्ये आणि उद्योगांना लागणाऱ्या कौशल्यांमध्ये मोठी तफावत आहे. ही समस्या त्यांनी “गंभीर” म्हणून अधोरेखित केली.
‘टॅरिफ’पेक्षा ‘प्रदूषण’ हाच मोठा शत्रू (Direct attack on priorities): सरकार सध्या जागतिक व्यापारातील अडथळ्यांवर (Tariffs/Trade War) जास्त चर्चा करत आहे. पण गीता गोपीनाथ यांनी स्पष्टपणे सुनावले की, “बाहेरच्या टॅरिफपेक्षा भारतातील प्रदूषणामुळे अर्थव्यवस्थेचे जास्त आणि भयंकर नुकसान होत आहे.
” त्यांनी हे अतिशय गंभीरपणे मांडले की, भारताने प्रदूषणाकडे केवळ ‘पर्यावरण समस्या’ म्हणून न बघता ‘आर्थिक संकट’ म्हणून पाहिले पाहिजे. हे सरकारला दिलेले थेट आव्हान होते की, तुम्ही बाहेरच्या संकटांशी लढताय, पण घरातल्या संकटामुळे (प्रदूषणामुळे) लोकांचे जीव आणि उत्पादकता दोन्ही संपत आहे.
थोडक्यात: गीता गोपीनाथ यांनी भारताच्या आर्थिक वास्तवावर आरसा दाखवला आहे. प्रदूषण, डेटा गुणवत्तेतील त्रुटी, जमीन सुधारणा, व्यापारातील अस्थिरता आणि रोजगार-कौशल्यातील तफावत या मुद्द्यांवर त्यांनी सरकारला स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला आहे.