CBSE-changed-rules-boardexams : CBSE 2026 पासून 10वी बोर्डासाठी दोन-प्रयत्न प्रणाली, क्षमता-आधारित परीक्षा, कठोर उपस्थिती नियम आणि 12वीसाठी डिजिटल मूल्यांकनासह मोठे बदल करेल. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार, या बदलांचा उद्देश ताण कमी करणे, विश्लेषणात्मक शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि कार्यक्षमता सुधारणे आहे. विद्यार्थ्यांनी नवीन पात्रता नियम, अंतर्गत मूल्यमापन वेटेज आणि उत्तर-लेखन मार्गदर्शक तत्त्वे आत्मसात करावीत, अन्यथा त्यांचे निकाल प्रभावित होऊ शकतात.
इयत्ता 10 वी साठी दोन-प्रयत्न प्रणाली (CBSE-changed-rules-boardexams)
2026 पासून, CBSE इयत्ता 10 वी साठी दोन बोर्ड परीक्षा आयोजित करेल: पहिली अनिवार्य परीक्षा 17 फेब्रुवारी ते 9 मार्च आणि दुसरी वैकल्पिक परीक्षा 15 मे ते 1 जून या दरम्यान होईल. पहिल्या प्रयत्नात तीन किंवा अधिक विषयांमध्ये अनुत्तीर्ण झालेले विद्यार्थी दुसऱ्या परीक्षेसाठी पात्र ठरणार नाहीत आणि त्यांना 2027 पर्यंत थांबावे लागेल.
2026 पासून, CBSE परीक्षा पॅटर्नमध्ये बदल होऊन तो सक्षमतेवर आधारित होईल. सुधारित पॅटर्नमध्ये 50% प्रश्न केस स्टडी आणि समस्या सोडवणूक यांसारख्या योग्यतेवर आधारित असतील, जे अनुप्रयोग आणि विश्लेषणात्मक कौशल्यांवर भर देतील. वस्तुनिष्ठ प्रश्न 20% असतील, तर लहान आणि दीर्घ उत्तरांचे वेटेज 30% असेल. इयत्ता 10 आणि 12 दोन्हीसाठी ही रचना रॉट लर्निंगऐवजी वैचारिक समजूतदारपणाला प्रोत्साहन देईल.
परीक्षेचा पॅटर्न सक्षमतेवर आधारित शिक्षणात बदलला आहे 2026 पासून सुधारित CBSE परीक्षा पॅटर्न अनुप्रयोग आणि विश्लेषणात्मक कौशल्यांवर भर देईल, 50% प्रश्न योग्यतेवर आधारित असतील जसे की केस स्टडी आणि समस्या सोडवणे.
वस्तुनिष्ठ प्रकारच्या प्रश्नांचे वजन 20% असेल, तर 30% लहान आणि दीर्घ उत्तर स्वरूप असेल. ही रचना इयत्ता 10 आणि 12 या दोन्ही वर्गांना लागू होते, विद्यार्थ्यांना रॉट लर्निंगऐवजी वैचारिक समजूतदारपणावर लक्ष केंद्रित करण्यास प्रोत्साहित करते.
कडक उपस्थिती आणि उत्तर-लेखन निकष
CBSE आता बोर्ड पात्रतेसाठी दोन शैक्षणिक वर्षांमध्ये किमान 75% उपस्थिती अनिवार्य करते, अंतर्गत मूल्यांकन विषयानुसार 20-40% गुणांचे योगदान देते. विज्ञान आणि सामाजिक विज्ञानांमध्ये, उत्तरे निर्दिष्ट विभागात लिहावीत; चुकीच्या उत्तरांचे मूल्यमापन केले जाणार नाही. या नियमांचा उद्देश शिस्त लागू करणे, निष्पक्ष मूल्यांकन सुनिश्चित करणे आणि प्रक्रियात्मक त्रुटींमुळे गुण गमावणे टाळणे हा आहे.
12वीच्या मूल्यांकनासाठी ऑन-स्क्रीन मार्किंग
सीबीएसई 2026 पासून इयत्ता 12वीच्या उत्तरपत्रिकांसाठी ऑन-स्क्रीन मार्किंग (OSM) सुरू करेल. यामुळे मूल्यांकनातील चुका कमी होतील, निकालाची गती वाढेल आणि शिक्षक त्यांच्या शाळेतूनच मूल्यांकन करू शकतील. तसेच, वाहतूक खर्च कमी होऊन पर्यावरणपूरकतेला प्रोत्साहन मिळेल आणि निकालानंतरच्या पडताळणीची गरज उरणार नाही. यासाठी शाळांनी सीबीएसईच्या मदतीने आवश्यक पायाभूत सुविधा निर्माण कराव्यात, प्रशिक्षण घ्यावे आणि तांत्रिक सहाय्य मिळवावे.