तुम्ही रोज पीत असलेले दूध खरंच शुद्ध आहे? नवीन अहवालामुळे तणाव वाढला, आरोग्यावर मोठा परिणाम
Adulterated-Milk : तुम्ही दररोज जे दूध पिण्यासाठी वापरता ते शुद्ध असल्याची खात्री आहे का? नवीन अहवालामुळे आरोग्यावर परिणाम होण्याची शक्यता वाढत आहे. अधिक माहितीसाठी पूर्ण बातमी वाचा.
बनावट किंवा भेसळयुक्त दूध कसे ओळखावे: आजकाल इतर भेसळयुक्त वस्तूंप्रमाणेच दुधाचीही बिनदिक्कत विक्री केली जात आहे, जे आरोग्यासाठी मोठा धोका ठरू शकते. अशा परिस्थितीत आज आम्ही तुम्हाला काही पद्धती सांगणार आहोत ज्याच्या मदतीने तुम्ही काही मिनिटांत भेसळयुक्त दूध ओळखू शकणार.
भारतात दूध हे फक्त पेय नाही तर प्रत्येक घराची रोजची गरज आहे. सकाळच्या चहापासून ते मुलांच्या पोषणापर्यंत, दूध(Milk) हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहे, पण अलीकडच्या काळात समोर आलेले डेटा आणि तपास अहवाल यामुळे गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत, अशा परिस्थितीत आपण दररोज पितो ते दूध खरोखरच शुद्ध आणि सुरक्षित आहे का?
ध्रुव तोमर (संस्थापक पेपर प्रो, एम-लेन्स रिसर्च) म्हणाले की, भारत हा जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश आहे. वाढत्या मागणीसह दुग्धव्यवसायाचा विकास झपाट्याने होत आहे, परंतु त्यासोबतच दुधाची गुणवत्ता आणि भेसळीबाबतही चिंता वाढली आहे. अनेक दुधाचे नमुने दर्जेदार मानकांची पूर्तता करत नसल्याचे विविध अन्न सुरक्षा तपासणी आणि अहवालातून समोर आले आहे.
दुधात या गोष्टींची भेसळ- (Adulterated-Milk)
दुधामध्ये सर्वात सामान्य भेसळ ही पाण्याची आहे, परंतु अनेक प्रकरणांमध्ये स्टार्च, डिटर्जंट, युरिया आणि कृत्रिम पदार्थ यांसारखे घटक देखील आढळले आहेत. सर्वसामान्यांना ही भेसळ सहजासहजी ओळखता येत नाही ही सर्वात मोठी चिंतेची बाब आहे. दूध (Milk) सामान्य दिसू शकते, परंतु या भेसळीमुळे त्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो.
भारतातील दुग्धव्यवसायाचे जाळे खूप मोठे आणि विखुरलेले आहे, खेड्यापासून शहरांपर्यंत, दूध अनेक स्तरांतून जाते, शेतकरी, संकलन केंद्रे, वाहतूक, स्थानिक विक्रेते आणि किरकोळ नेटवर्क. या दीर्घ पुरवठा साखळीत प्रत्येक स्तरावर गुणवत्ता राखणे हे एक आव्हान बनते, विशेषतः असंघटित क्षेत्रात.
तज्ज्ञांच्या मते, सतत भेसळयुक्त किंवा निकृष्ट दर्जाचे दूध प्यायल्याने पचनास त्रास होऊ शकतो, प्रतिकारशक्ती कमकुवत होऊ शकते आणि दीर्घकाळात यकृत आणि मूत्रपिंडांवर परिणाम होऊ शकतो. मुलांसाठी हा धोका अधिक गंभीर मानला जातो कारण दूध हे त्यांच्या पोषणाचे मुख्य स्त्रोत आहे.
घरी दूध कसे तपासायचे?
काही सोप्या पद्धतींनी तुम्ही घरी बसूनही दुधाची शुद्धता ओळखू शकता-
पातळ केलेले पाणी: एका गुळगुळीत पृष्ठभागावर दुधाचा एक थेंब घाला, शुद्ध दूध हळूहळू खाली वाहते आणि पांढरे चिन्ह सोडते, तर पातळ केलेले दूध वेगाने वाहते.
स्टार्च चाचणी: दुधात आयोडीनचे काही थेंब टाका, जर रंग निळा झाला तर स्टार्चमध्ये भेसळ होऊ शकते.
डिटर्जंटची ओळख: बाटलीमध्ये दूध ओतून ते हलवा, जास्त फेस तयार झाल्यास डिटर्जंटची शक्यता असू शकते.
गंध आणि चव: असामान्य गंध किंवा साबणाची चव देखील भेसळीचे लक्षण असू शकते
जरी या पद्धती केवळ प्रारंभिक संकेत असू शकतात, नवीन तंत्रज्ञान-आधारित चाचणी किट आता अचूक चाचणीसाठी उपलब्ध आहेत.
किट कशी मदत करू शकते?
बाजारात उपलब्ध असलेल्या रॅपिड मिल्क टेस्टिंग (Rapid-Milk-Tasting) किटमुळे ग्राहकांना काही मिनिटांत दुधाची गुणवत्ता तपासता येते. डिटर्जंट, स्टार्च, युरिया आणि इतर संशयास्पद घटकांसारख्या दुधामध्ये संभाव्य भेसळ ओळखण्यासाठी हे किट तयार करण्यात आले आहे. त्याची खास गोष्ट म्हणजे ती वापरण्यासाठी कोणत्याही प्रयोगशाळेची किंवा तांत्रिक माहितीची गरज नाही. ग्राहक दुधाचे काही थेंब वापरून घरबसल्या प्राथमिक गुणवत्ता तपासणी सहज करू शकतात. आज गरज फक्त दूध उपलब्ध असण्याची नाही तर ते सुरक्षित आणि शुद्ध असण्याचीही आहे.